Młody obywatel

wróc do strony głównej projektu

Droga Polski do UE

Film zabiera widza w fascynującą podróż przez kluczowe lata polskiej transformacji, ukazując determinację polskiego społeczeństwa w dążeniu do pełnej integracji z Europą Zachodnią po dekadach izolacji. Poznasz kulisy milowych kroków tej drogi – od nawiązania pierwszych kontaktów dyplomatycznych z EWG, przez przełomowy Układ Stowarzyszeniowy, aż po oficjalny wniosek o członkostwo złożony w 1994 roku. W filmie ukazano gigantyczny wysiłek państwa związany z tzw. screeningiem i dostosowaniem polskiego prawa do surowych kryteriów kopenhaskich. Pokażemy także finał tych starań: sukces negocjacyjny w Kopenhadze, historyczne referendum z 2003 roku oraz uroczyste podpisanie Traktatu Akcesyjnego w Atenach. Zobacz, jak wieloletni proces reform i wysiłków dyplomatycznych doprowadził do historycznego 1 maja 2004 roku, radykalnie zmieniając miejsce Polski na mapie politycznej świata.

Film z audiodeskrypcją

Dowiedz się więcej: 

Pojęcia:  

Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS) - powstała na mocy traktatu paryskiego, podpisanego 18 kwietnia 1951 roku, który wszedł w życie 23 lipca 1952 roku i obowiązywał przez 50 lat. Jej założycielami było sześć państw Europy Zachodniej: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy. Traktat ustanowił Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne, którego członkowie byli wybierani przez parlamenty narodowe. Zgromadzenie miało prawo odwołania Wysokiej Władzy. Celem EWWiS było przyczynienie do rozwoju gospodarczego, zwiększenia zatrudnienia i poprawy poziomu życia poprzez stworzenie wspólnego rynku węgla i stali.

Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) - powstała w 1958 roku na mocy jednego z dwóch traktatów rzymskich podpisanych 25.03.1957 r. Stanowiła jedną z trzech europejskich wspólnot integracyjnych, obok Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS) oraz Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom). Założyło ją sześć państw Europy Zachodniej: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy. EWG miała być wspólnotą gospodarczą, której celem było stworzenie wspólnego rynku, zacieśnianie współpracy między krajami, a także ich rozwój gospodarczy poprzez zwiększenie handlu.

Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom) - powstała w 1958 roku na mocy jednego z dwóch traktatów rzymskich podpisanych 25.03.1957 r. Do jej najważniejszych celów zaliczymy rozwijanie współpracy w dziedzinie energii jądrowej, m.in. wspieranie badań naukowych, wprowadzenie jednolitych norm bezpieczeństwa czy dopilnowanie, by energia atomowa nie była wykorzystywana w celach innych niż pokojowe.

Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) - organizacja, założona przez ZSRR, Bułgarię, Czechosłowację, Polskę, Rumunię i Węgry, która miała wspierać rozwój gospodarczy państw socjalistycznych poprzez współpracę i koordynację ich działań ekonomicznych. Jej celem było m.in. planowe rozwijanie gospodarek narodowych, przyspieszenie postępu technologicznego, wzrost uprzemysłowienia krajów mniej rozwiniętych oraz podnoszenie poziomu życia obywateli państw członkowskich. RWPG powstała w 1949 roku w Moskwie, została natomiast rozwiązana w 1991 roku w Budapeszcie, w efekcie zmian społeczno-politycznych skutkujących upadkiem komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.

Proces akcesyjny - obejmuje trzy główne etapy, dzięki którym zainteresowany kraj staje się członkiem Unii Europejskiej. Rozpoczyna je uzyskanie statusu kandydata, następnie mają miejsce negocjacje akcesyjne, a w końcu: przystąpienie do UE.

Uzyskanie statusu kandydata - proces ten rozpoczyna się złożeniem przez zainteresowany kraj wniosku o członkostwo do Rady UE. Rada zwraca się wówczas do Komisji Europejskiej o przygotowanie opinii dotyczącej zdolności tego kraju do spełnienia kryteriów członkostwa. Na podstawie zaleceń Komisji Rada podejmuje jednomyślną decyzję, czy przyznać państwu status kraju kandydującego i rozpocząć formalne negocjacje akcesyjne. Kraje kandydujące obecnie do UE to: Albania, Bośnia i Hercegowina, Gruzja, Mołdawia, Czarnogóra, Macedonia Północna, Serbia, Turcja i Ukraina. Potencjalnym kandydatem, tj. państwem, które złożyło wniosek, ale nie uzyskało jeszcze statusu kandydata, jest Kosowo.

Negocjacje akcesyjne - stanowią podstawę do ustalenia, na jakich warunkach państwo kandydujące zostanie przyjęte do UE, a także w jaki sposób przyjmie i wdroży prawo obowiązujące w UE. Ich celem jest doprowadzenie do spełnienia przez państwo kandydujące tzw. kryteriów kopenhaskich (ustalonych w 1993 roku podczas spotkania Rady Europejskiej w Kopenhadze). Po pierwsze, kraj kandydujący musi mieć stabilne instytucje demokratyczne, które gwarantują praworządność, poszanowanie praw człowieka i ochronę mniejszości. Po drugie, powinien posiadać sprawnie działającą gospodarkę rynkową, zdolną do konkurowania na wspólnym rynku Unii. Po trzecie, musi wykazać gotowość do wypełnienia zobowiązań wynikających z członkostwa, czyli przyjęcia i stosowania zasad obowiązujących w UE. Co ważne, negocjacje zaczynają się dopiero wtedy, gdy wszystkie państwa członkowskie UE wyrażą zgodę, a także po zatwierdzeniu przez Radę Europejską. Prowadzone są one podczas konferencji międzyrządowych, czyli przez przedstawicieli rządów, z jednej strony państw Unii Europejskiej, a z drugiej kraju kandydującego. Gdy negocjacje zakończą się i zostanie wyrażona gotowość przyjęcia nowego członka do UE, wszystkie ustalone warunki wpisywane są do traktatu akcesyjnego. Przed podpisaniem dokumentu konieczne jest jednak uzyskanie zgody Parlamentu Europejskiego, a także jednogłośnego zatwierdzenia przez Radę. Dopiero wtedy kraj kandydujący i państwa Unii mogą podpisać traktat akcesyjny i ratyfikować go zgodnie ze swoimi konstytucjami. Obecnie trwają negocjacje akcesyjne z kilkoma krajami, m.in. z Ukrainą, Mołdawią i Albanią.

Screening - przegląd zgodności prawa krajowego z prawem unijnym. Stanowi dokładne porównanie przepisów prawa danego kraju z prawem obowiązującym w Unii Europejskiej. W praktyce oznacza sprawdzenie czy system prawny kandydata do UE jest zgodny z prawem unijnym, a jeśli nie, to co należy zmienić. To wstępny etap przed rozpoczęciem negocjacji akcesyjnych. Cały przegląd podzielony jest na 35 rozdziałów, pogrupowanych w 6 większych części zwanych klastrami. Przegląd zgodności prawa jest bardzo ważny, bo pokazuje, ile należy włożyć, aby kandydujący kraj spełniał unijne standardy i mógł dalej negocjować warunki członkostwa.

Traktat akcesyjny - po zakończeniu negocjacji Komisja Europejska ocenia, czy kraj kandydujący jest gotowy, by dołączyć do UE. Jeśli ocena jest pozytywna, przygotowywany jest traktat akcesyjny, czyli dokument określający dokładne warunki członkostwa. Traktat musi zostać zatwierdzony przez Komisję, Radę Europejską i Parlament Europejski, a następnie podpisany i ratyfikowany przez wszystkie państwa członkowskie oraz kraj kandydujący.

Państwa członkowskie - kandydujący kraj staje się członkiem UE po spełnieniu kryteriów kopenhaskich i podpisaniu traktatu akcesyjnego. Nowe państwo oficjalnie wstępuje do Unii Europejskiej w dniu wskazanym w traktacie. Obecnie do Unii Europejskiej należy 27 państw członkowskich, które uczestniczą w zarządzaniu UE na takich samych zasadach. Są nimi Belgia, Bułgaria, Czechy, Dania, Niemcy, Estonia, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Francja, Chorwacja, Włochy, Cypr, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Węgry, Malta, Holandia, Austria, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowenia, Słowacja, Finlandia i Szwecja. Do 1.02.2020 roku do UE należała także Wielka Brytania, która wycofała się z członkostwa.

Układ Europejski (ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r.) - umowa międzynarodowa zawarta między Polską a Wspólnotami Europejskimi oraz ich państwami członkowskimi. Podpisano go 16 grudnia 1991 roku w Brukseli, po roku rozmów i negocjacji. Porozumienie to określało zasady współpracy gospodarczej i politycznej między Polską a krajami Wspólnoty. Strony podkreślały wspólne wartości (demokrację, prawa człowieka i wolny rynek) oraz uznawały, że stowarzyszenie ze Wspólnotą ma pomóc Polsce w drodze do pełnego członkostwa we Wspólnocie. Układ europejski zaczął w pełni obowiązywać od 1 lutego 1994 roku.

Kraje założycielskie - tym mianem określa się sześć krajów, które 25.03.1957 założyły EWG, są nimi: Belgia, Francja, Niemcy, Włochy, Luksemburg i Holandia.

Rozszerzenie Unii Europejskiej - dotychczas miało miejsce siedem rozszerzeń EWG/UE: 

Wystąpienie z Unii Europejskiej - dotychczas tylko jeden z krajów zrezygnował z członkostwa w Unii Europejskiej, była to Wielka Brytania. Umowa o wystąpieniu z UE weszła w życie 1 lutego 2020 r. po jej uzgodnieniu w dniu 17 października 2019 r. Proces ten nazwano Brexit (od ang. British – brytyjskie, exit – wyjście).  

Osoby:  

Jerzy Buzek (urodzony w 1940 roku) - profesor nauk technicznych, premier Polski w latach 1997-2001. Podczas jego rządów kontynuowano reformy i przygotowania do członkostwa w Unii Europejskiej. W latach 2009-2012 jako pierwszy Polak pełnił funkcję przewodniczącego Parlamentu Europejskiego. Od grudnia 2024 roku jest społecznym doradcą Ministra do spraw Unii Europejskiej. 

Włodzimierz Cimoszewicz (urodzony w 1950 roku) - doktor nauk prawnych, w latach 1993-1995 wicepremier i minister sprawiedliwości, premier Polski w latach 1996-1997, a następnie minister spraw zagranicznych w rządach Leszka Millera i Marka Belki.

Bronisław Geremek (1932-2008) - profesor nauk humanistycznych, działacz „Solidarności”, minister spraw zagranicznych w latach 1997-2000. W latach 2004-2008 był posłem do Parlamentu Europejskiego.

Danuta Hübner (urodzona w 1948 roku) – profesorka nauk ekonomicznych, pełniła funkcję szefowej Kancelarii Prezydenta w latach 1997-1998. W latach 2001-2003 szefowa Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej i Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, następnie w latach 2003-2004 minister ds. europejskich w rządzie Leszka Millera. Po 2004 roku została pierwszą polską komisarz w Komisji Europejskiej, odpowiedzialną za handel, a następnie politykę regionalną.

Aleksander Kwaśniewski (urodzony w 1954 roku) - Prezydent Polski w latach 1995-2005. W czasie jego prezydentury Polska stała się pełnoprawnym członkiem UE.

Jan Kułakowski (1930-2011) – prawnik i dyplomata, pełnomocnik rządu ds. negocjacji o członkostwo Polski w UE (1998-2001). Kierował negocjacjami akcesyjnymi w ich początkowym etapie. W latach 2004-2009 był posłem do Parlamentu Europejskiego. 

Leszek Miller (urodzony w 1946 roku) - premier Polski w latach 2001-2004. Za jego rządów zakończono negocjacje akcesyjne i podpisano traktat akcesyjny w 2003 roku w Atenach. W latach 2019-2024 był posłem do PE. 

Jacek Saryusz-Wolski (urodzony w 1948 roku) - pierwszy pełnomocnik rządu do spraw integracji europejskiej i pomocy zagranicznej (1991-1996), w latach 2000-2001 Sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej, odegrał kluczową rolę w przygotowaniu Polski do rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych. W latach 2004-20224 poseł do Parlamentu Europejskiego. Obecnie doradca społeczny prezydenta RP. 

Jan Truszczyński (urodzony w 1948 roku) - dyplomata, w latach 1982-1988 pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, a następnie był zastępcą ambasadora przy Przedstawicielstwie Polski przy Wspólnotach Europejskich (1989-1993) oraz Stałym Przedstawicielem Polski przy UE (1996-2001). W 2001 roku został doradcą prezydenta ds. Unii Europejskiej, a w latach 2001-2005 pełnił rolę głównego negocjatora Polski z Unią Europejską, doprowadzając do zakończenia rozmów akcesyjnych. W latach 2007-2014 zajmował stanowiska kierownicze w Komisji Europejskiej.

Dodatkowe źródła: 

 

logo Minister Edukacji logo Towarzystwo Edukacji Obywatelskiej logo Koło Młodych Politologów logo Parlament Europejski

Zadanie realizaowane ze środków Ministra Edukacji Narodowej w ramach programu "Młodzi Obywatele".